Zamknij X

INFORMACJA DOTYCZĄCA PLIKÓW COOKIES:

Informujemy, iż w celach statystycznych korzystamy z informacji zapisanych za pomocą plików cookies na Państwa urządzeniach. Warunki przechowywania plików cookies mogą zostać skonfigurowane za pośrednictwem ustawień przeglądarki internetowej. Dalsze korzystanie z naszego serwisu, bez zmiany ustawień przeglądarki internetowej, oznacza zgodę na przechowywanie na Państwa urządzeniach plików cookies.

Archiwum 2011r

"Pranie brudnych pieniędzy" cz. 1

Nowe zadania wolnych zawodów prawniczych / Obowiązek ustalenia wewnętrznej procedury

Teresa Stecyk

Nowe zadania "wolnych zawodów prawniczych" w świetle znowelizowanej ustawy o przeciwdziałaniu procederowi "prania brudnych pieniędzy" 
Uwagi wprowadzające.
 16 grudnia 1991 r. Polska  podpisała w Brukseli  umowę stowarzyszeniową ze Wspólnotami Europejskimi (Dz.U. z 1994 r. Nr 11, poz. 38 z późn. zm.) i koniecznym stało się podjęcie działań, mających zapewnić zgodność prawa krajowego z Dyrektywą Rady Wspólnoty Europejskiej nr 91/308/EEC z 10 czerwca 1991 r. w sprawie zapobiegania wykorzystywaniu systemu finansowego do prania pieniędzy oraz postanowieniami ratyfikowanej 30 kwietnia 1994 r. Konwencji Narodów Zjednoczonych o zwalczaniu nielegalnego obrotu środkami odurzającymi i substancjami psychotropowymi, sporządzonej w Wiedniu 20 grudnia 1988 r., (Dz.U. z 1995 r., Nr 15, poz. 69).
Podstawowym założeniem przyjętym przy tworzeniu ustawy z 16 listopada 2000 r. o przeciwdziałaniu wprowadzaniu do obrotu finansowego wartości majątkowych pochodzących z nielegalnych lub z nieujawnionych źródeł (Dz.U. Nr 11, poz. 1216), było opracowanie przepisów, które stanowiłyby podstawę systemu prawno-organizacyjnego, mającego za zadanie zapobieganie wykorzystywaniu polskiego systemu finansowego do legalizacji dochodów pochodzących z nielegalnych lub nieujawnionych źródeł i stworzenie możliwości wczesnego wykrywania przestępstwa prania brudnych pieniędzy, określonego w art. 299 Kodeksu karnego.
 W/w ustawa została następnie znowelizowana przedmiotowego drodze poszerzenia zakresu przedmiotowego, m.in. poprzez wprowadzenie regulacji odnoszącej się do problematyki przeciwdziałania finansowaniu terroryzmu. Zgodnie z art. 4 ustawy zmieniającej ww. ustawę (Dz.U. z 2002 r., Nr 180 poz. 1500) przepisy odnoszące się do problematyki przeciwdziałania finansowaniu terroryzmu weszły w życie z dniem 1 grudnia 2002 r.
Po nowelizacji obecna ustawowa regulacja dotyczące przeciwdziałania i zwalczania procederu prania pieniędzy oraz finansowania terroryzmu jest częściową implementacją do polskiego systemu prawnego następujących aktów prawnych i standardów międzynarodowych w tym zakresie, a w szczególności:
1) rezolucji nr 1373 (2001) Rady Bezpieczeństwa ONZ w sprawie zwalczania terroryzmu międzynarodowego,
2) regulacji unijnych wprowadzających sankcje międzynarodowe odnośnie zwalczania terroryzmu,
3) 8 specjalnych zaleceń w sprawie zwalczania finansowaniu terroryzmu wydanych przez Grupę Zadaniową ds. Zwalczania Prania Pieniędzy (FATF), funkcjonującą pod auspicjami OECD.

Pojęcie "prania pieniędzy" według kodeksu karnego

W momencie wejścia w życie ustawy z 16 listopada 2000 r. o przeciwdziałaniu wprowadzaniu do obrotu finansowego wartości majątkowych pochodzących z nielegalnych lub nieujawnionych źródeł oraz o przeciwdziałaniu finansowaniu terroryzmu (tekst jedn.: Dz.U. z 2003 r. Nr 153, poz. 1505) stosownie do jej art. 43 pkt 1-3, zmianie uległy art. 299 §§ 1,2 i 7 Kodeksu karnego.
Z praniem pieniędzy będziemy mieli do czynie-nia wówczas, gdy dowolna osoba:
- środki płatnicze,
- papiery wartościowe lub inne wartości dewizowe,
- prawa majątkowe albo
- mienie ruchome lub nieruchome, pochodzące z korzyści związanych z popełnieniem czynu zabronionego:
- przyjmuje,
- przekazuje lub
- wywozi za granicę,
- pomaga w przenoszeniu ich własności lub posiadania,
- podejmuje inne czynności, które mogą udaremnić lub znacznie utrudnić stwierdzenie:
- przestępczego pochodzenia lub miejsca umieszczenia ww. wartości majątkowych,
o wykrycia, zajęcia albo orzeczenia przepadku ww. wartości majątkowych.
Przepis art. 299 k.k.:
- wprowadza zasadę odpowiedzialności karnej za pranie pieniędzy przez każdą osobę, bez względu na jej związek z popełnieniem przestępstwa źródłowego, bądź brak takiego związku;
- posługuje się pojęciem "korzyści związane z popełnieniem czynu zabronionego", a więc każdego przestępstwa penalizowanego w Kodeksie karnym, Kodeksie karnym skarbowym, czy też przepisach karnych innych ustaw.

Istota regulacji ustawy z 16 listopada 2000 r. " O przeciwdziałaniu praniu pieniędzy "

Ustawa określa zasady oraz tryb przeciwdziałania wprowadzenia do obrotu finansowego wartości majątkowych pochodzących z nielegalnych lub nieujawnionych źródeł, przeciwdziałanie finansowaniu terroryzmu oraz obowiązki podmiotów uczestniczących w obrocie finansowym w zakresie gromadzenia i przekazywania informacji (art. 1 ustawy).
 Ustawa wskazuje szereg tzw. "instytucji obowiązanych", będącymi adresatami obowiązków wynikających z ustawy:
- banki i odziały banków zagranicznych,
- instytucje pieniądza elektronicznego, oddziały zagranicznych instytucji pieniądza ele-ktronicznego oraz agentów rozliczeniowych, prowadzących działalność na podstawie ustawy z 12 września 2002 r. o elektronicznych instrumentach płatniczych,
- domy maklerskie,
- banki prowadzące działalność maklerską,
- inne podmioty niebędące bankiem, prowadzące działalność maklerską na pod-stawie ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. - Prawo o publicznym obrocie papierami wartościowymi,
- Krajowy Depozyt Papierów Wartościowych SA. w zakresie, w jakim prowadzi ra-chunki papierów wartościowych,
- podmioty prowadzące działalność w zakresie gier losowych, zakładów wzajemnych i gier na automatach,
- zakłady ubezpieczeń i główne oddziały zagranicznych zakładów ubezpieczeń,
- fundusze inwestycyjne i towarzystwa funduszy inwestycyjnych,
- spółdzielcze kasy oszczędnościowo-kredytowe,
- państwowe przedsiębiorstwo użyteczności publicznej Poczta Polska,
- notariuszy (w zakresie czynności notarialnych dotyczących obrotu wartościami majątkowymi),
- podmioty prowadzące działalność kantorową,
- przedsiębiorców prowadzących domy aukcyjne,
- przedsiębiorców prowadzących antykwariaty,
- przedsiębiorców prowadzących działalność leasingową,
- przedsiębiorców prowadzących działalność factoringową,
- przedsiębiorców prowadzących działalność w zakresie obrotu metalami szlachet-nymi i kamieniami szlachetnymi i półszlachetnymi,
- przedsiębiorców prowadzących działalność w zakresie sprzedaży komisowej,
- przedsiębiorców prowadzących działalność w zakresie udzielania pożyczek pod zastaw (lombardy),
- przedsiębiorców prowadzących działalność w zakresie pośrednictwa w obrocie nieruchomościami.
 Ustawa normuje właściwość organów w sprawach zapobiegania wprowadzeniu do obrotu finansowego wartości majątkowych pochodzących z nielegalnych lub nieujawnionych źródeł i przeciwdziałaniu finansowaniu terroryzmu. Organami tymi są:
- minister właściwy do spraw instytucji finansowych,
- Generalny Inspektor Informacji Finansowej (dalej Generalny Inspektor).
 Generalny Inspektor wykonuje swoje zadania przy pomocy jednostki organizacyjnej wyodrębnionej w tym celu w strukturze Ministerstwa Finansów.
Do najważniejszych ustawowych zadań Generalnego Inspektora Informacji Finansowej należy: uzyskiwanie, gromadzenie, przetwarzanie i analizowanie informacji w trybie określonym w ustawie oraz podejmowanie działań w celu przeciwdziałania wprowadzaniu do obrotu finansowego wartości majątkowych pochodzących z nielegalnych bądź nieujawnionych źródeł oraz przeciwdziałania finansowania terroryzmu, a w szczególności:
1) badanie przebiegu transakcji, o których Generalny Inspektor został powiadomiony na zasadach określonych w ustawie;
2) przeprowadzanie procedury wstrzymania transakcji lub blokady rachunku;
3) przekazywanie instytucjom obowiązanym informacji o podmiotach, co do których zachodzi uzasadnione podejrzenie, że mają one związek z popełnianiem aktów terrorystycznych;
4)  opracowywanie i przekazywanie uprawnionym organom dokumentów uzasadniających podejrzenie popełnienia przestępstwa;
5) inicjowanie i podejmowanie innych działań obejmujących przeciwdziałanie wykorzystywaniu polskiego systemu finansowego do legalizacji dochodów pochodzących z nielegalnych lub nieujawnionych źródeł, w tym szkolenie pracowników instytucji obowiązanych w zakresie zadań nałożonych na te instytucje;
6) sprawowanie kontroli przestrzegania przepisów ustawy;
7) współpraca z zagranicznymi instytucjami zajmującymi się zapobieganiem wprowadzaniu do obrotu finansowego wartości majątkowych pochodzących z nielegalnych lub nieujawnionych źródeł lub przeciwdziałaniem finansowaniu terroryzmu.

Nowelizacja ustawy z dnia 16 listopada 2000 r.

 Ustawa o zmianie ustawy o przeciwdziałaniu wprowadzaniu do obrotu finansowego wartości pochodzących z nielegalnych lub nieujawnionych źródeł oraz o przeciwdziałaniu finansowaniu terroryzmu niektórych o zmianie niektórych ustaw została uchwalona przez Sejm w dniu 5 marca 2004 r. Celem tej nowelizacji było dostosowanie przepisów obowiązującej ustawy do przepisów Dyrektywy 2001/97/EC z 4 grudnia 2001 r. Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającej Dyrektywę Rady 91/308/EEC w sprawie uniemożliwienia korzystania z systemu finansowego w celu prania brudnych pieniędzy.
 Przedmiotowa nowelizacja poszerza katalog podmiotów wskazanych w ustawie jako instytucje obowiązane o Narodowy Bank Polski, fundacje, podmioty prowadzące działalność w zakresie gier na automatach o niskich wygranych oraz o grupę tzw. wolnych zawodów prawniczych czyli: adwokatów, radców prawnych (wykonujących zawód poza stosunkiem pracy, prawników zagranicznych (świadczących pomoc prawną poza stosunkiem pracy), biegłych rewidentów wykonujących zawód  oraz  doradców podatkowych wykonujących zawód.
 Na notariuszy obowiązki określone przedmiotową  ustawą  zostały  nałożone już z momentem wejścia ustawy tj. 23 czerwca 2001 r.
Ponadto w/w nowelizacja dodaje w art. 2 ustawy z 16 listopada 2000 r. punkt 9, w którym de facto następuje zdefiniowanie czym jest pranie pieniędzy, a ściślej, jakie działania będą rozumiane jako wprowadzanie do obrotu finansowego wartości majątkowych pochodzących z nielegalnych lub nieujawnionych źródeł.
 I tak przez wprowadzanie do obrotu wartości majątkowych pochodzących z nielegalnych lub nie-ujawnionych źródeł, rozumie się zamierzone postępowanie polegające na:
- zamianie lub przekazaniu wartości majątkowych pochodzących z działalności o charakterze przestępczym lub z udziału w takiej działalności, w celu ukrycia lub zatajenia bezprawnego pochodzenia tych wartości majątkowych albo udzieleniu po-mocy osobie, która bierze udział w takiej działalności w celu uniknięcia przez nią prawnych konsekwencji tych działań,
- ukryciu lub zatajeniu prawdziwego charakteru, źródła, miejsca przechowywania, fak-tu przemieszczania lub praw związanych z wartościami majątkowymi pochodzącymi z działalności o charakterze przestępczym lub udziału w takiej działalności,
- nabyciu, objęciu w posiadanie albo używanie wartości majątkowych, pochodzących z działalności o charakterze przestępczym lub udziału w takiej działalności,
- współuczestnictwie, usiłowaniu popełnienia, pomocnictwie lub podżeganiu w przy-padkach zachowań wymienionych w powyższych punktach -
- również jeżeli działania, w ramach których uzyskano wartości majątkowe będące przedmiotem wprowadzania do obrotu finansowego wartości pochodzących z nielegalnych lub nieujawnionych źródeł, były prowadzone na terytorium innego państwa.

Obowiązki nałożone przez ustawę na "wolne zawody prawnicze"

Obowiązki te podzielić można na:
1. obowiązki związane z gromadzeniem informacji, przewidzianych przez przepisy ustawy,
2. obowiązki związane z przekazywaniem informacji do Generalnego Inspektora,
3. inne obowiązki o charakterze organizacyjnym, których celem jest zapewnienie właściwego wypełnienia podstawowych zadań instytucji obowiązanych, wynikających z przepisów ustawy.
Ad. 1. Obowiązki związane z gromadzeniem informacji
 Podstawowymi obowiązkami są tu:
a) obowiązek rejestracji określonego rodzaju transakcji w rejestrze prowadzonym na podstawie art. 8 ustawy oraz przepisów wykonawczych do ustawy oraz
b) związany z nim obowiązek identyfikacji osób uczestniczących w przeprowadzaniu tych transakcji.
ad. a) W świetle definicji zawartej w art. 2 pkt 2 ustawy, przez transakcje należy rozumieć:
- wpłaty i wypłaty w formie gotówkowej lub bezgotówkowej, w tym także przelewy pomiędzy różnymi rachunkami należącymi do tego samego posiadacza rachunku, z wyłączeniem przelewów na rachunki lokat terminowych, a także przelewy pochodzące z zagranicy,
- wymianę walut,
- przeniesienie własności lub posiadania wartości majątkowych, w tym oddanie w komis lub pod zastaw takich wartości,
- zamianę wierzytelności na akcje lub udziały 
zarówno, gdy wymienione wyżej czynności dokonywane są we własnym, jak i cudzym imieniu, na własny, jak i cudzy rachunek.
 Wartościami majątkowymi w świetle definicji zawartej w art. 2 pkt 3 ustawy są środki płatnicze, papiery wartościowe lub wartości dewizowe, prawa majątkowe, rzeczy ruchome oraz nieruchomości.
  Ustawa nakłada na instytucje obowiązane wymóg dokonywania rejestracji następujących rodzajów transakcji:
1) transakcji, których równowartość przekracza 15 tys. euro. Obowiązek ten doty-czy zarówno transakcji, przeprowadzanych w ramach jednej operacji, jak i kilku, jeżeli okoliczności tych operacji wskazują, że są one ze sobą powiązane w jedną transakcję. Przepis dotyczący rejestracji transakcji, dokonywanej w ramach kilku operacji ma uniemożliwiać obchodzenie przepisu, dotyczącego rejestracji transakcji powyżej określonego progu (art. 8 ust. 1 ustawy).
 Ustawodawca nie przewidział jednak definicji "transakcji podejrzanej". Dlatego dla celów ustawy należy odróżnić sytuację, gdy okoliczności wskazują, że instytucja obowiązana ma do czynienia z kilkoma powiązanymi operacjami, składającymi się de facto na jedną transakcję, przekraczającą łącznie 15 tys. euro (a więc podlegającą rejestracji), od sytuacji, gdy operacje są, co prawda, powiązane (np. przez klienta zlecającego zakup różnych papierów wartościowych czy zakładającego lokaty terminowe na różne okresy, na łączną kwotę powyżej 15 tys. euro, itp.), ale każda jest w istocie oddzielną transakcją. Każdorazowe ustalenie, czy dana transakcja podlega obowiązkowi rejestracji na podstawie art. 8 ust. 1 ustawy, należy do instytucji obowiązanej,
2) wszelkich transakcji, których okoliczności wskazują, że  wartości majątkowe pochodzą z nielegalnego lub nieujawnionego źródła - tzw. transakcje "podejrzane", bez względu na ich wartość i charakter (art. 8 ust. 3 ustawy).
 Zgodnie z art.  8 ust. 5 ustawy (po ostatniej nowelizacji) radcowie prawni, adwokaci, prawnicy zagraniczni, biegli rewidenci i doradcy podatkowi zostali wyłączeni spod obowiązku rejestracji transakcji powyżej 15 tys. euro.
Należy dodać, że zwolnienie to nie rozciąga się na obowiązek rejestracji tzw. transakcji podejrzanych (art. 8 ust. 3 ustawy).
ad. b) Obowiązek identyfikacji został w ustawie z 16 listopada 2000 r. o przeciwdziałaniu wprowadzeniu do obrotu finansowego wartości majątkowych pochodzących z nielegalnych lub nieujawnionych źródeł - jako jeden z niezbędnych elementów rejestracji transakcji - nałożony na wszystkie instytucje obowiązane, a więc na radców prawnych, adwokatów,
prawników zagranicznych, biegłych rewidentów i doradców podatkowych. Celem tej regulacji jest uniemożliwienie wykorzystywania anonimowości (klientów) do prowadzenia nielegalnych operacji finansowych. Na mocy art. 9 ustawy z 11 listopada 2000 r. instytucja obowiązana jest zobowiązana przy procedurze rejestracji transakcji do uzyskania danych o osobach dokonujących transakcji oraz beneficjentach transakcji.
Identyfikacja klienta jest podstawowym obowiązkiem wszystkich  instytucji obowiązanych w zakresie przeciwdziałania prania pieniędzy. Obejmuje ona:
- w przypadku osób fizycznych i ich przedstawicieli - ustalenie i zapisanie cech doku-mentu stwierdzającego na podstawie odrębnych przepisów tożsamość lub paszportu, a także imienia, nazwiska, obywatelstwa oraz adresu osoby dokonującej transakcji, a po-nadto numeru PESEL w przypadku ustalenia tożsamości na podstawie dowodu osobiste-go lub kodu kraju w przypadku paszportu, a w przypadku osoby, w imieniu i na  rzecz której dokonywana jest transakcja - ustalenie i zapisanie imienia, nazwiska oraz adresu;
- w przypadku osób prawnych - zapisanie aktualnych danych z wyciągu z rejestru sądowego lub innego dokumentu wskazującego nazwę (firmę), formę organizacyjną osoby prawnej, siedzibę i jej adres oraz z aktualnego dokumentu, potwierdzającego umocowanie osoby przeprowadzającej transakcję do reprezentowania tej osoby prawnej, a także danych wskazanych wyżej przy identyfikacji osób fizycznych, osoby reprezentującej;
- w przypadku jednostek organizacyjnych niemających osobowości prawnej - za-pisanie danych z dokumentu, wskazującego formę organizacyjną i adres siedziby firmy, oraz dokumentu potwierdzającego umocowanie osób przeprowadzających transakcje do reprezentowania tej jednostki, a także danych wskazanych wyżej przy identyfikacji osób fizycznych, osoby reprezentującej;
- powyższa identyfikacja dotyczy także beneficjentów transakcji i obejmuje ustalenie oraz zapisanie ich nazwy (firmy) lub imienia i nazwiska oraz adresu, w zakresie, w jakim te dane instytucja obowiązana może ustalić przy zachowaniu należytej staranności.
 Po dokonaniu w/w identyfikacji i stwierdzeniu przez w/w instytucje obowiązane, że przedmiotowa transakcja jest "podejrzaną", bez względu na jej wartość i charakter, powinny zarejestrować ją w rejestrze transakcji na podstawie art. 8 ust. 4 ustawy oraz rozporządzenia Ministra Finansów z 21 września 2001 r. w sprawie określenia wzoru rejestru transakcji, sposobu jego prowadzenia oraz trybu dostarczania danych z rejestru Generalnemu Inspektorowi Informacji Finansowej (Dz.U. Nr 113, poz. 1210, z późn. zm.)
 Art. 12 ustawy określa minimalny zakres informacji o rejestrowanej transakcji tj.:
- data i miejsce dokonania transakcji,
- imię, nazwisko, obywatelstwo, adres numer PESEL, lub kod kraju oraz cechy dokumentu, na podstawie którego dokonano identyfikacji osoby dokonującej transakcji,
- kwota, waluta i rodzaj transakcji,
- numer rachunku, który został wykorzystany do dokonania transakcji oraz dane dotyczące posiadacza lub dysponenta tego rachunku,
- dane osoby fizycznej, prawnej lub jednostki organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, w imieniu której dokonana została transakcja,
- imię, nazwisko lub nazwa (firma) i adres beneficjenta transakcji, a w przypadku braku możliwości ustalenia jego adresu - nazwa (firma) jego banku.
 Zgodnie z przepisem § 2 ust. 1 rozporządzenia, rejestr transakcji jest prowadzony przez instytucje obowiązane w formie papierowej lub przy użyciu elektronicznych nośników informacji. Rejestr w formie papierowej jest prowadzony w postaci zbroszurowanych i kolejno ponumerowanych kart transakcji, sporządzonych i wypełnionych oddzielnie dla każdej rejestrowanej transakcji (§ 3 rozp.)
W sytuacji prowadzenia rejestru w formie papierowej, w sytuacji, kiedy w jednym z rekordów "Podmiot, który wydaje dyspozycję", "Podmiot, w imieniu którego wydawana jest dyspozycja" lub "Beneficjent" zachodzi konieczność wpisania danych więcej niż jednego podmiotu, dane kolejnego podmiotu  należy wprowadzić w odpowiednie pola na dodatkowo załączonej " karcie transakcji". Należy pamiętać, aby dane zawarte w polach od " 01" do " 04" oraz numer NIP instytucji obowiązanej były identyczne z danymi zawartymi w pierwszej " karcie transakcji" ( jest to ta sama transakcja).
 Rejestr prowadzony przy użyciu elektronicznych nośników informacji składa się z zapisów elektronicznych sporządzonych oddzielnie dla każdej rejestrowanej transakcji (§ 4 rozp.)
Prowadzenie rejestru w formie elektronicznej, przy zachowaniu struktury plików w formacie tekstowym lub rozszerzalnego języka znaczników /XML/, umożliwia wpisanie danych więcej niż jednego podmiotu w pola rekordu zatytułowane " Podmiot który wydaje dyspozycję", "Podmiot w imieniu którego wydawana jest dyspozycja" oraz "Beneficjent."
Ad. 2. Obowiązki związane z przekazywaniem informacji do Generalnego Inspektora
 Instytucje obowiązane  ( radcowie prawni, adwokaci, prawnicy zagraniczni, biegli rewidenci i doradcy podatkowi) mają obowiązek przekazywać następujące dane i informacje:
a)- informacje o transakcjach zarejestrowanych "podejrzanych" (art. 8 ust. 3 ustawy),
b)- informacje o niedokonanych jeszcze transakcjach, co do których zachodzi uzasadnione podejrzenie, że mogą one mieć związek z popełnieniem przestępstwa określonego w art. 299 kodeksu karnego (art. 16 ustawy),
c)- informacje o rachunkach osób, co do których zachodzi uzasadnione podejrzenie, że mają związek z popełnianiem aktów terrorystycznych oraz o transakcjach, w których te osoby występują jako strona (art. 16a ust. 2),
d)- informacje dotyczące transakcji objętych przepisami ustawy, przekazywane niezwłocznie na żądanie GIIF, (a więc podejrzanych, a także tych, w których stroną są podmioty podejrzewane o działalność terrorystyczną) (art. 13a ustawy).
ad. a. Zgodnie z art. 11 ust. 1 ustawy, instytucje obowiązane (radcowie prawni, adwokaci, prawnicy zagraniczni, biegli rewidenci i doradcy podatkowi), które dokonały rejestracji transakcji, zobowiązane są do przekazywania informacji o tych transakcjach do Generalnego Inspektora.
Informacje o transakcjach, o których mowa w art. 8 ust. 3, do których       przekazywania  zobowiązani są notariusze, adwokaci, radcowie prawni i prawnicy zagraniczni, mogą być przekazywane do Generalnego Inspektora za pośrednictwem właściwej miejscowo jednostki ich samorządu zawodowego, o ile krajowy organ tego samorządu podejmie uchwałę określającą szczegółowe zasady i tryb przekazywania takich informacji Generalnemu Inspektorowi. Krajowy organ tego samorządu przekaże Generalnemu Inspektorowi wykaz osób odpowiedzialnych za przekazywanie takich informacji.
     Zgodnie z przepisem art. 12 ust. 2 ustawy, informacje o transakcjach zarejestrowanych zgodnie z art. 8 ust. 3 ustawy instytucje obowiązane przekazują do Generalnego Inspektora niezwłocznie - w przypadku transakcji, o których mowa w tym przepisie.
Obowiązek informowania o transakcjach objętych przepisami ustawy nie dotyczy przypadku, gdy adwokaci, radcowie prawni i prawnicy zagraniczni, biegli rewidenci oraz doradcy podatkowi reprezentują klienta na podstawie pełnomocnictwa procesowego w związku z toczącym się postępowaniem albo udzielają porady służącej temu postępowaniu.
Jak wynika z przepisu § 7 ust. 1 rozporządzenia, dane z rejestru można przekazywać w formie kopii karty transakcji wyłącznie w przypadku, gdy dostarczane w ten sposób informacje dotyczą jednej transakcji. Dla zapewnienia działalności instytucji obowiązanej zgodnie z przepisami prawa - w instytucjach obowiązanych, które w danym miesiącu, za który powstaje obowiązek przekazania informacji o transakcjach, wynikający z przepisu art. 11 ust. 1 ustawy, przeprowadzają więcej niż jedną transakcję, objętą obowiązkiem rejestracji, rejestr transakcji powinien być prowadzony przy użyciu elektronicznych nośników informacji.
ad. b. Na podstawie art. 16 ust. 1 ustawy instytucje obowiązane (radca prawny, adwokat, prawnik zagraniczny, biegły rewident i doradca podatkowy) mają obowiązek poinformowania Generalnego Inspektora o planowanej do przeprowadzenia transakcji, co do której zachodzi uzasadnione podejrzenie, że może ona mieć związek z popełnieniem przestępstwa, o którym mowa w art. 299 kk., a więc przestępstwa prania pieniędzy. W tym przypadku ustawa nakłada też obowiązek przekazania danych wymienionych w art. 12 ust. 1 pkt 1-6 wraz z wskazaniem przesłanek przemawiających za wstrzymaniem transakcji oraz wskazania zamierzonego terminu jej realizacji. 
ad. c. Instytucje obowiązane w/w mają obowiązek zawiadomienia na piśmie Generalnego Inspektora o rachunku osób, co do których zachodzi uzasadnione podejrzenie, że mają związek z popełnieniem aktu terrorystycznego oraz o transakcjach, w których te osoby występują jako strona. Przez akt terrorystyczny rozumie się przestępstwa przeciwko pokojowi, ludzkości oraz przestępstwa wojenne, przestępstwa przeciwko bezpieczeństwu powszechnemu oraz przestępstwa określone w art. 134 i 136 Kodeksu karnego.
ad. d. Obowiązek przekazania określonych informacji powstaje w wyniku wystosowania żądania Generalnego Inspektora i tym różni się od określonego w art. 11 ustawy, że termin przekazania informacji został określony jako niezwłoczny a zakres przedmiotowy przekazywanych informacji jest szerszy.
Informacje te mogą dotyczyć w szczególności stron transakcji, zawartości dokumentów, w tym sald i obrotów na rachunku, potwierdzonych kopii tych dokumentów lub udostępnienia ich do wglądu upoważnionym pracownikom jednostki organizacyjnej wyodrębnionej w strukturze Ministerstwa Finansów w celu sporządzenia kopii bądź notatek.

Ad. 3. Inne obowiązki instytucji obowiązanych o charakterze organizacyjnym, których celem jest zapewnienie właściwego wykonywania podstawowych zadań instytucji obowiązanych, wynikających z przepisów ustawy
a) Obowiązek przechowywania informacji
 Obowiązkiem instytucji obowiązanej (radcy prawnego, adwokata, prawnika zagranicznego, biegłego rewidenta i doradcy podatkowego) jest odpowiednie zabezpieczenie i przechowywanie rejestru transakcji wraz z dokumentami dotyczącymi zarejestrowanej transakcji. Rejestr transakcji oraz dokumenty dotyczące zarejestrowanych transakcji przechowywane są przez okres 5 lat, licząc od pierwszego dnia roku następującego po roku, w którym dokonano ostatniego zapisu związanego z transakcją (art. 8 ust. 4 ustawy).
b) Obowiązek przekazania Generalnemu Inspektorowi informacji o prowadzonej działalności
 Zgodnie z ustawą na nowotworzonych instytucjach obowiązanych spoczywa obowiązek dokonania w terminie 30 dni od dnia rozpoczęcia działalności przekazania pisemnej informacji o prowadzonej działalności.
Informacja ta powinna zawierać wskazanie nazwy (firmy) instytucji obowiązanej lub imienia i nazwiska, jej siedziby, adresu i numeru REGON oraz określenia prowadzonej działalności (art. 10 ustawy). Adwokaci, radcowie prawni, prawnicy zagraniczni, biegli rewidenci i doradcy podatkowi  przekazują dane określone w art. 10 ust. 1 ustawy wymienionej w art. 1 w terminie 60 dni od dnia uzyskania przez Rzeczpospolitą Polską członkostwa w Unii Europejskiej.


c) Obowiązek poddania się kontroli w zakresie przestrzegania przepisów ustawy.
 Instytucja obowiązana (radca prawny, adwokat, prawnik zagraniczny ,biegły rewident i doradca podatkowy) na obowiązek umożliwić kontrolę przeprowadzaną przez pracowników (kontrolerów) Departamentu Informacji Finansowej, oraz przedłożyć dokumenty i materiały niezbędne do przeprowadzenia kontroli (art. 21-27 ustawy).
d) Obowiązek ustalenia wewnętrznej procedury
 Instytucje obowiązane (radcowie prawni, adwokaci, prawnicy zagraniczni, biegli rewidenci i doradcy podatkowi ) muszą ustalić wewnętrzne procedury zapobiegające wprowadzeniu do obrotu finansowego wartości majątkowej pochodzących z nielegalnych lub nieujawnionych źródeł lub finansowania terroryzmu (art. 28 ustawy). Powinny one uwzględniać specyfikę instytucji obowiązanej. W ustawie nie wskazano, jak powinna wyglądać procedura instytucji obowiązanej. Jednak obowiązki, jakie nakłada ustawa wskazują, że procedura powinna zawierać:
- podstawy prawne,
- wskazywać cel,
- wskazywać obszary działalności firmy, szczególnie narażone na pranie,
- zawierać zasady i kryteria typowania transakcji podejrzanych,
- zawierać zasady identyfikacji klientów,
- zawierać zasady rejestracji transakcji,
- zawierać zasady przekazywania informacji o transakcjach podejrzanych do Generalnego Inspektora,
- zawierać opis zasad bezpieczeństwa przechowywania rejestru i dokumentów związanych z transakcjami oraz zasad archiwizacji,
- zawierać opis obowiązków spoczywających na osobie odpowiedzialnej za realizację przepisów ustawy,
- zawierać informacje o udziale prawników w szkoleniach dotyczących identyfikacji transakcji mogących mieć związek z przestępstwem, o którym mowa w art. 299 kk.
e) Obowiązek wyznaczenia osób odpowiedzialnych za realizację obowiązków wynikających z ustawy.
f) Obowiązek zapewnienia dla pracowników szkoleń dotyczących identyfikacji mogących mieć związek z przestępstwem, o którym mowa w art. 299 kk.
g)  Zakaz ujawniania osobom nieuprawnionym, w tym stronom transakcji lub posiadaczom rachunku, faktu poinformowania Generalnego Inspektora o transakcjach, których okoliczności wskazują, że wartości majątkowe mogą pochodzić z nielegalnych lub nieujawnionych źródeł albo o rachunkach podmiotów, co  do których zachodzi uzasadnione podejrzenie, że mają związek z popełnieniem aktów terrorystycznych oraz transakcjach dokonywanych przez te podmioty (art. 34 ustawy).
 Zakaz ten ma charakter generalny i nie jest ograniczony czasowo.

 Odpowiedzialność karna radcy prawnego, adwokata, prawnika zagranicznego, biegłego rewidenta i doradcy podatkowego jako instytucji obowiązanych została przez ustawodawcę określona w art. 35-37a w/w ustawy. 

Uwagi końcowe.

Ustawa z 5 marca 2004 r. została podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej 29 marca 2004 r. i wejdzie w życie w ciągu 30 dni od jej ogłoszenia w Dzienniku Ustaw.

Przepisy ustawy nowelizującej:
1) art. 1 pkt 1 lit. a - w zakresie dotyczącym adwokatów, radców prawnych, prawników zagranicznych, doradców podatkowych, biegłych rewidentów / poszerzenie katalogu podmiotów wskazanych w ustawie jako instytucje obowiązane /,
2) art. 1 pkt 6 lit. c - w zakresie dotyczącym adwokatów, radców prawnych oraz prawników zagranicznych / zwolnienie z obowiązku rejestracji transakcji powyżej 15 tys. euro/.
3) art. 1 pkt 8 - / prawo do przekazywania informacji do Generalnego Inspektora za pośrednictwem właściwej jednostki samorządu zawodowego notariuszy, adwokatów i radców prawnych i zwolnienie z obowiązku informowania gdy adwokat, radca prawny, prawnik zagraniczny, biegły rewident, doradca podatkowy reprezentuje klienta na podstawie pełnomocnictwa /   
-stosuje się od dnia uzyskania przez Rzeczypospolitą Polską członkostwa w Unii Europejskiej/


styczeń 2007 r.


Obowiązek ustalenia wewnętrznej procedury przez “wolne zawody prawnicze” – jako instytucje obowiązane


 

 

Koleżanki i Koledzy


 Radcowie prawni wykonujący zawód poza stosunkiem pracy, prawnicy zagraniczni wykonujący zawód poza stosunkiem pracy,– jako instytucje obowiązane w świetle art. 2 pkt 1 ustawy z 16 listopada 2000 r. o przeciwdziałaniu wprowadzaniu do obrotu finansowego wartości majątkowych pochodzących z nielegalnych lub nieujawnionych źródeł oraz przeciwdziałaniu finansowania terroryzmu (Dz.U. z 2003 r. Nr 153, poz. 1505 z późn. zm.) zgodnie z art. 28 ww. ustawy muszą ustalić wewnętrzną procedurę zapobiegania wprowadzaniu do obrotu finansowego wartości majątkowych pochodzących z nielegalnych lub nieujawnionych źródeł lub finansowaniu terroryzmu, która powinna uwzględniać specyfikę instytucji obowiązanej. Proponuję też by radca prawny założył sobie rejestr transakcji (wzór karty transakcji określa załącznik nr 1 do Rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 21 września 2001 w sprawie określenia wzoru rejestru transakcji, sposobu jego prowadzenia oraz trybu dostarczania danych z rejestru Generalnemu Inspektorowi Informacji Finansowej ) .

Procedurę ma zatem ustalić, oddzielnie dla siebie, każdy ze wspólników kancelarii, jak również radca prawny, prawnik zagraniczny, prowadzący jednoosobową kancelarię i nie zatrudniający żadnego pracownika.w ramach kontroli przeprowadzanych przez Centralnego Inspektora Informacji Finansowej w zakresie wypełniania obowiązków nałożonych przepisami ustawy kontroli podlega sporządzona na piśmie przez radcę prawnego procedura, to czy radca prawny jest przygotowany do rejestrowania transakcji w założonym przez siebie rejestrze transakcji oraz czy zapoznał się z zasadami identyfikacji transakcji mogących mieć związek z przestępstwem , o którym mowa w art.299 kodeksu karnego.


Ustawa w art. 37a ust. 2 przewiduje zagrożenie nałożenia kary grzywny na sprawcę przestępstwa polegającego na zaniechaniu obowiązku ustalenia wewnętrznej procedury


Ponadto przypominam o obowiązku przekazania, w terminie 30 dni od dnia rozpoczęcia prowadzenia działalności, Generalnemu Inspektorowi pisemnej informacji o prowadzeniu działalności, zawierającej wskazanie jej nazwy (firmy) lub imienia i nazwiska, siedziby, adresu i numeru REGON oraz określenie rodzaju prowadzonej działalności / art. 10 ust. 1 w/w ustawy/, z tym że instytucje obowiązane prowadzące działalność w dniu wejścia w życie ustawy z dnia 27 września 2002 r. o zmianie ustawy o przeciwdziałaniu wprowadzaniu do obrotu finansowego wartości majątkowych pochodzących z nielegalnych lub nieujawnionych źródeł (Dz. U. z 2002 r. Nr180, poz.1500) to jest w dniu 1 grudnia 2002 r. obowiązane były przekazać informacje określone w/w art.10 ust. 1 ustawy , w terminie 30 dni od wejścia w życie niniejszej ustawy.


Poniżej przedstawiam wzorcową Procedurę dla radcy prawnego, sporządzoną na dzień 1 maja 2004 r., oraz dwa aneksy - z dnia 15 maja 2004 r. i z dnia 24 października 2004 r. , do ewentualnego wykorzystania przy sporządzaniu własnej Procedury. /artykuł “ Obowiązek ustalenia wewnętrznej procedury przez wolne zawody prawnicze - jako instytucje obowiązane” opublikowany w Radcy Prawnym Nr 4/2004 oraz artykuł “ Obowiązki radców prawnych w świetle ustawy o przeciwdziałaniu procederowi prania brudnych pieniędzy, w tym obowiązek ustalenia wewnętrznej Procedury” opublikowany w Radcy Prawnym Nr 6/2006 r., obydwa autorstwa radcy prawnego Teresy Stecyk/

Przedstawiam również artykuł “ Nowe zadania wolnych zawodów prawniczych w świetle znowelizowanej ustawy o przeciwdziałaniu procederowi prania brudnych pieniędzy”- Teresa Stecyk, opublikowany w Radcy Prawnym Nr 3/2004 r., celem zapoznania się z tymi obowiązkami.

Ponadto proponuję zapoznanie się z bezpłatnym szkoleniem w formie e- learningu dostępnym na stronie http//: www.mf.gov.pl/dokument.php?dzial=84&id=28946

Dziekan OIRP

Powrót do listy Do góry

Zobacz także

Strefa radcy prawnego